Boek ‘Vaders en zonen in antirevolutionair perspectief’

In 1998 verscheen het boek Dark Continent van de Britse historicus Mark Mazower. Wie schetst onze verbazing als blijkt dat het boek niet over de buiten-Europese wereld, maar over Europa zelf gaat. Mazower behandelt in dit boek de Europese geschiedenis van de 20e eeuw. Aan deze eeuw gingen de ingrijpende revoluties van 1789, 1830 en 1848 vooraf. Deze jaartallen staan nog altijd in het geheugen van menig Europeaan gegrift. De genoemde revoluties werden gevoed door de hoop dat zij het geluk van de Europese en mondiale mensheid bevorderden. Als zodanig stoelden zij op het Europese verlichte denken van de 17e en 18e eeuw. Dat Mazower zijn boek over het 20e-eeuwse Europa de titel Duister Continent gaf, kan ronduit schokkend worden genoemd. De Verlichting bracht Europa kennelijk niet wat zij had gehoopt. De verbinding tussen het verlichte denken en de vooruitgang kwam weer in beeld toen de nachtmerrie van de Koude Oorlog (1945-1989) verdween. Inmiddels zijn we drie decennia verder in de tijd en weten we wel beter. De spanningen tussen Oost en West zijn terug van weg geweest en veel verwoede pogingen van het Westen om de wereld naar zijn hand te zetten zijn faliekant mislukt. De recente ontwikkelingen in Afghanistan spreken in dat opzicht boekdelen. 
In mijn nieuwste boek worden de Europese revoluties in een antirevolutionair perspectief geplaatst. Dit wordt geconcretiseerd aan de hand van de Europabeschouwingen van de bekende Nederlandse staatsman en historicus Guillaume Groen van Prinsterer (1801-1876) en de grote Russische schrijver en denker Fjodor Michailovitsj Dostojevski (1821-1881). De titel van mijn boek refereert aan de beroemde roman ‘Vaders en zonen’ van de Russische schrijver Ivan Toergenjev. In deze roman uit 1862 schrijft Toergenjev op meesterlijke wijze over het ideologische conflict tussen de liberale vaders en de radicale zonen van de Russische intelligentsia. Het antirevolutionaire perspectief van mijn boek belicht waarom er volgens Groen en Dostojevski een ideologisch verband tussen liberalisme en radicalisme bestaat. Het ideologische generatieconflict, zoals Groen en Dostojevski dit hebben verstaan, is ook herkenbaar in de Europese en Russische geschiedenis van de laatste honderdvijftig jaar. Om dit te verhelderen heb ik in een uitvoerige slotbeschouwing deze periode van antirevolutionaire kanttekeningen voorzien.
Dr. Jelle Bijl   

Vaders en zonen in antirevolutionair perspectief. Groen en Dostojevski over de Europese Revolutie, € 24,95.