Met (g)een pen te beschrijven!

‘Kijk jij nou eens’, zuchtend schuif ik het so-blaadje richting mijn man. We zitten samen aan de keukentafel, elk met een stapel correctiewerk voor ons. ‘Kun jij lezen wat daar staat?’ Mijn man zet zijn bril af, iets wat hij altijd doet als hij nauwkeurig wil lezen. ‘Wat moét er staan?’, vraagt hij.

De kwaliteit van het handschrift gaat achteruit. Waarom maken we ons daar druk om? Iedereen schrijft immers minder door de digitalisering? Dat klopt, maar dit betekent niet dat we het aanleren van een duidelijk handschrift achterwege moeten laten. Onderzoek heeft uitgewezen dat we onze hersenen al schrijvend beter inzetten dan al typend én de stof beklijft beter als we notities met de hand maken. Pure ontwikkeling van de hersens dus dat aanleren van een net handschrift.

Wie eens een kijkje neemt in de schriften van een kind, kan vaststellen hoe het gesteld is met zijn/haar handschrift. Sommige leerlingen, maar dan spreek je over een witte raaf per klas, schrijven echt keurig. Het gros van de leerlingen maakt zich er echter met een jantje-van leiden vanaf. Vandaar het gepuzzel van mijn man en mij om te ontcijferen wat leerling X heeft opgeschreven. Jammer genoeg voor deze leerling kwam er een rode streep door het antwoord te staan: wat ik niet kan lezen, is fout.

Waar moeten we de oorzaak zoeken van de sterk verminderde kwaliteit van het handschrift? De basisschool? Uit het jaarlijkse gesprek dat we hier op school hebben met vertegenwoordigers van het basisonderwijs, werd duidelijk dat er echt aandacht aan wordt besteed. Toch denk ik dat met name de digitalisering debet is aan de teruggang. Onderzoekers noemen het minder bewegen van kinderen ook als een oorzaak en de algemene opvatting dat handschrift er niet toe doet. Jammer, want in het vo moet veel geschreven worden. Leerlingen die nauwelijks schrijfervaring hebben, kunnen het tempo dan niet bijhouden, hebben geen eigen schrift ontwikkeld, krijgen lagere cijfers vanwege de onleesbaarheid van de schrijfproducten.

Reden te over om een paar van de voordelen van het met de hand schijven voor het voetlicht te halen.

Schrijven met de hand bevordert de samenwerking tussen de linker- en de rechterhersenhelft. Daar heeft een leerling bij alle vakken profijt van.
Het vormen van letters met de hand grift deze motorisch in het lees- en vormherkenningsgeheugen. Bij typen daarentegen is er steeds eenzelfde input voor de hersenen terwijl de letters verschillen.
Schrijven met de hand bevordert de ruimtelijke oriëntatie. Letters, woorden en regels moeten geordend worden tot een overzichtelijke tekst op het schrijfvlak. Bij typen wordt dit vanzelf geregeld. Leren ordenen is een goede vaardigheid in deze tijd vol prikkels. Orde geeft rust in het hoofd.
Het schrijven met de hand geeft zelfvertrouwen. Het welbevinden groeit.
Schrijven is communicatie. Een handgeschreven kaartje of condoleance komt anders, persoonlijker over dan een getypt exemplaar.
Schrijven is emotie. Op het moment dat de pen over het papier glijdt, staat daar iets persoonlijks. Namaken is niet mogelijk. Je handschrift wordt anders bij haast, of boosheid en op een brief voor je geliefde doe je extra je best, toch?

Handschrift blijft een belangrijk onderdeel van de ontwikkeling van jongeren. Op school wordt nog veel geschreven; de examens moeten nog steeds met de hand geschreven zijn en met pen. Naast de bovengenoemde zaken een belangrijk gegeven om een leesbaar en enigszins net handschrift te bevorderen. Mijn ervaring is dat het handschrift van leerlingen echt verbetert, als erop gelet wordt.

(vrij naar: Remediaal 2018: Hoe handschrift helpt)
 

A.J. Vogel- de Pagter 
docent Nederlands